News

Waarom heeft Electrabel de scheurtjesreactoren onverwacht stilgelegd in maart 2014 …en waarom hebben ze nu problemen om hun aanvraag tot heropstart op een overtuigende wijze te rechtvaardigen ?

Tihange 2

In de rode cirkel: Tihange 2

Ter herinnering: tijdens een nazicht in 2012 van de reactordrukvaten Tihange 2 en Doel 3 werden een veelvoud aan scheuren (gebreken, waterstofinsluitsels) ontdekt.  Het reactordrukvat is het hart van de reactor waar de nucleaire kettingreactie bij een t° van ca. 325 ° C en een druk van ca. 160 atmosfeer verloopt. Deze druk is gelijk aan een kracht, alsof het gewicht van vier ICE3 treinen op elke m² van de reactorvatwand drukt.

Sindsdien woedt de controverse over de vraag of de defecten om productieredenen altijd al aanwezig waren.

En zo ja, of er tijdens de exploitatie veranderingen zijn opgetreden. Zonder antwoord op deze vraag heeft de de Belgische nucleaire veiligheidsautoriteit FANC in mei 2013 toch groen licht gegeven voor de heropstart van de betrokken reactoren.  Het FANC heeft de structurele integriteit (de betrouwbaarheid van de structuur) van de reactorvaten gewaarborgd, ondanks de vastgestelde tekorten (scheuren en scheurtjes).

Ondertussen zijn deze gegevens niet meer actueel.  Rekening houdend met een verhoging van 60% in het aantal scheuren en een veelvoudige vergroting van de lengte van de scheuren (tot 18cm!) moet deze beoordeling grondig herzien worden.

Er is het vermoeden dat de uitbater koortsachtig werkt aan het zo “tunen” van het berekeningsmodel dat vanuit hun standpunt een heropstart kan plaatshebben.  De aanvraag voor heropstart is reeds gedaan.

De verbrossing van het staal door straling

Doel 3

In de rode cirkel: Doel 3

Er is echter nog een ander – heel ernstig – probleem, dat tot nog toe niet door de media aangehaald werd, doordat deze feiten noch door Electrabel, noch door het FANC openbaar gemaakt werd.  Het betreft «onverwachte resultaten» van onderzoeken die er toe leidden dat in maart 2014 de reactoren onverwacht weer stilgelegd werden en sindsdien buiten gebruik zijn genomen.

Parallel aan de lopende studie had het Studiecentrum voor Kernenergie te Mol in 2013/2014 aan representatieve stalen van het reactordrukvatstaal (citaat van Electrabel) bestralingsonderzoek gedaan dat een gebruik van 40 jaar moest simuleren,  Het doel was kennis te verwerven hoe de verbrossing van het staal (verlies aan taaiheid en vervorming door veroudering) zich ontwikkelt ten gevolge van een tientallen jaren durende radioactieve straling, wanneer dit reeds door defecten (scheuren) belast is.

  • Het resultaat is onrustwekkend: het reactorstaal met gebreken verliest door de neutronenstraling veel sneller als verwacht zijn taaiheid.

Volgens onze informatie werd aansluitend de test herhaald – voor het geval de resultaten niet aanvaard werden – met dezelfde resultaten.

  • Dat hierbij de door Electrabel zelf opgestelde veiligheidsmarges overschreden werden was een onverwacht resultaat – wat tot het vroegtijdig stilleggen van de reactoren leidde.

Deze zeer verontrustende resultaten werden lange tijd voor het publiek verzwegen en pas op 31.03.2015 (meer als een jaar nadat de resultaten bekent waren) geopenbaard in een antwoord van Electrabel op vragen van de parlementaire afgevaardigden van de commissie inzake nucleaire veiligheid.

Grafik_NL

source: Electrabel

Verklaringen van de grafiek:

De taaiheid en daarmee de breukvastheid van elk materiaal is afhankelijk van zijn temperatuur. Aldus kan men zaken die men uit de diepvries haalt makkelijk breken, ze zijn bros.

Alle materialen, ook staal, hebben scherpe grenzen waarbij hun gedrag in functie van de temperatuur overgaat van «ductiel» (vervormbaar) naar bros. Bij materiaaltesten wordt deze temperatuur (RTndt) als kwaliteitscriterium gehanteerd.  Bros staal is voor de bouw van drukvaten ongeschikt en zorgt voor een groot veiligheidsrisico – speciaal bij kernenergiecentrales.  Vandaar mag het staal bij exploitatiecondities niet plots door verdere scheurvorming falen maar moet het ductiel blijven. Dan kan het zich vervormen en spanningen in het metaal in zekere mate opvangen.

De curves op de grafiek scheiden de zone tussen vervormbaar (rechts van de betreffende curve) en bros (links).  Op de curves 1 en 2 zie je de evolutie van de breuktaaiheid van staal vrij van fouten gedurende een periode van 40 jaar bestraling zoals tot nu toe werd aangenomen.  De overgangstemperatuur (Rtndt) stijgt.
Curve 3 (met veiligheidsmarge) beschrijft de minimale benodigde taaiheid (om falen van het materiaal te voorkomen) zoals gedefinieerd door Electrabel.  Met deze grens heeft staal dat vanaf de productie vrij van scheuren is geen enkel probleem (vergelijk curves 2 en 3).

Maar het monster van het «representatief» staal dat de reactorbouwer Areva voor de test in Mol leverde, haalt zelfs de veiligheidsmarge niet, maar overschrijdt deze in grote mate! (zie curve 4).

Helaas geven zulke grafieken geen exacte kwalitatieve verklaring, daar Electrabel noch op de X-as, noch op de Y-as getallen gepubliceerd heeft. Is dat met opzet? Een zaak is alvast duidelijk:

De vrees van de experten werd bevestigd!

Met de onderzoeken en testen in Mol werd de vrees van onafhankelijke experten – die op vraag van critici begin vorig naar een conferentie in Aachen kwamen  – ontegensprekelijk bevestigd.

Na twee dagen beraad hebben de vakexperten een rapport opgesteld met kritiek op de beslissing van Electrabel om een aanvraag te doen voor de heropstart en nagelaten hebben een veilige overgangstemperatuur te definiëren.  En alhoewel de door het FANC opgeroepen internationale commissie van experten (IERB) voor deze  overgangstemperatuur (Rtndt) een veiligheidstoeslag van 100 °C aanbevolen had, rekende de uitbater met de helft, en het FANC aanvaardde dat.

Het rapport toont aan dat van de geplande marge van slechts 50°C reeds 42°C «verbruikt» werd door het verlies aan stabiliteit ten gevolge van de mechanische effecten van de toen bekende scheuren en segregatie (scheiding van de componenten van het staal).  Er bestaat sterke twijfel dat de resterende reserve volstaat om de wisselwerking van scheuren en neutronenstraling doeltreffend te verzekeren.  Dit rapport is openbaar op: http://www.stop-tihange.org/nl/defecten-in-de-reactordrukvaten-van-doel-3-en-tihange-2/

Voor iedere vakman die ooit een basiscursus «veiligheidsfilosofie»volgde is het duidelijk:

  • Overschrijding van veiligheidsmarges is ontoelaatbaar.

Maar men moet dit in huidig geval vervolledigen met:

  • Een aanpassing van deze marge om economische redenen al helemaal niet toelaatbaar.

Voor technische leken met gezond mensenverstand: niemand kan verwachten dat hij een groene kaart krijgt op de automobielcontrole als alleen maar de remmen defect zijn. Bekeken vanuit een veiligheidsstandpunt heeft de staalmantel van een reactordrukvat een veel grotere risico als de remmen bij een auto.  En, als bij een auto de remme, nalaten, kan men makkelijk de schijven of remblokken vervangen,  Bij het kernstuk van een kernenergiecentrale is een herstelling onmogelijk, het drukvat kan niet hersteld of vervangen worden. Hier is maar één mogelijke weg, de uitbatingsvergunning beëindigen.

  • Daarom vragen we met nadruk aan de Belgische toezichtinstantie (FANC) haar taak, namelijk de bescherming van de bevolking tegen nucleaire gevaren en ongevallen, ter harte neemt.

Robert Borsch-Laaks, Rolf Krueger

foto credits:
Tihange: Wikipedia (Hullie)
Doel: Wikipedia (Wwuyts)
verbrossing: Electrabel